أحمد أمين (مترجم:سيد غلامرضا سعيدى)
95
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى)
نشر خلاصهء مذاكرات بين شيخ محمد عبده و « لورد هرتكنگتن » وزير جنگ انگليس ، در شماره ( 14 ) العروةالوثقى اكتفا كرده است . وزير جنگ گفت : آيا مصرىها راضى نيستند كه در كمال راحتى و امنيت ! تحت سلطه انگليس زندگى كنند ؟ در صورتى كه حكومت انگليسىها از حكومت تركها و كسانى كه بعد آمدهاند ، بهتر است به ويژه اينكه جهل در سراسر كشور مصر عموميت دارد و عموماً بين حاكم انگليسى و مصرى فرق نمىگذارند ؟ خلاصه جواب مرحوم « شيخ محمد عبده » چنين است كه گفت : همانطور كه انگليسىها كشور خود را دوست مىدارند ، مصرىها نيز كشور خود را دوست دارند و از دوران « محمدعلى پاشا » به بعد ، علوم و معارف در مصر رواج پيدا كرده است و هر فردى به سهم خود از خواندن و نوشتن بهرهاى دارد و هيچ قريهاى نيست كه روزنامههايى در آنجا در دسترس مردم گذاشته نشده باشد و روزنامهها دست به دست مىگردد . نفرت از حكومت بيگانه فطرى بشر است ، مضافاً به اينكه تعليمات اسلامى در اين زمينه آثار بيشترى در اذهان گذاشته است . روزنامه عروةالوثقى همين مصاحبه را وسيله تهييج قرار داد و احساسات را برانگيخت ، ولى به هر حال اين مذاكرات راه تفاهم را باز نكرد و روزنامه همان روش سابق خود را ادامه مىداد ، تا اينكه تعطيل شد . روزنامه عروةالوثقى مُرد ولى اثر آن از بين نرفت ، زيرا روح بسيارى از روشنفكران را در جهان شرق زنده كرد و آنها را از خواب بيدار نمود . و سرنوشت ناميمونشان را ، در حال ادامه استعمار ، براى آنها روشن كرد و به همه آموخت كه چه بنويسند و چگونه سخنرانى كنند